Từ điển gọi vốn · Cổ phần và pha loãng
ESOP — quỹ cổ phiếu thưởng
Phần cổ phần dành sẵn để thưởng cho nhân sự, thường 10–15% công ty.
Nói ngắn gọn
ESOP là phần cổ phần công ty dành sẵn để thưởng cho nhân sự. Nó chưa thuộc về ai cụ thể — được giữ lại như một quỹ, rồi cấp dần cho người được tuyển.
Quy mô thông lệ ở giai đoạn đầu là 10–15% công ty.
Vì sao nhà đầu tư luôn yêu cầu lập
Startup giai đoạn sớm không trả nổi mức lương thị trường cho người giỏi. Cổ phần là thứ bù vào khoảng chênh đó. Không có quỹ nào dành sẵn thì mỗi lần tuyển một người quan trọng lại phải mở một cuộc đàm phán mới với toàn bộ cổ đông.
Nhà đầu tư yêu cầu lập trước khi họ vào, vì nếu lập sau thì chính họ cũng bị pha loãng theo.
Điều khoản tốn tiền nhất mà ít ai để ý
Câu hỏi quyết định là quỹ này lấy từ đâu. Nếu tính vào phần trước tiền thì chỉ người sáng lập và cổ đông cũ gánh — nhà đầu tư mới không mất gì. Nếu tính sau vòng thì mọi người cùng gánh.
Lấy ví dụ: gọi 6 tỷ trên định giá trước tiền 24 tỷ, kèm ESOP 10%. Lấy từ phần trước tiền thì nhóm sáng lập còn 70%. Lấy sau vòng thì nhóm sáng lập giữ được nhiều hơn, còn nhà đầu tư mới nhận dưới 20%.
Đây là điều khoản đàm phán được. Rất nhiều người gọi vốn lần đầu không biết là mình có thể hỏi.
Sai lầm thường gặp
Lập quỹ quá lớn để cho chắc. Quy mô nên bám theo kế hoạch tuyển mười hai tới mười tám tháng tới, không phải đặt sẵn cho nhiều năm. Phần dư ra là phần bạn đã pha loãng mà chưa đổi lấy gì.
Không có lịch vesting cho cổ phần cấp cho nhân sự. Người nghỉ sau ba tháng vẫn giữ nguyên là lỗi giống hệt trường hợp người sáng lập không vesting.
Không ghi vào bảng cổ phần. Quỹ chưa cấp cho ai vẫn phải xuất hiện trong bảng, nếu không mọi phép tính tỷ lệ đều sai.
Công cụ liên quan
Câu hỏi thường gặp
ESOP ở Việt Nam thực hiện thế nào?
Với công ty cổ phần, thông thường là phát hành cổ phần theo chương trình lựa chọn cho người lao động. Thủ tục cần bàn với luật sư vì liên quan tới điều lệ và nghị quyết đại hội đồng cổ đông.
Lập quỹ bao nhiêu phần trăm là hợp lý?
Mười tới mười lăm phần trăm ở vòng đầu là mức thông lệ. Trên hai mươi phần trăm thường là tính dư so với nhu cầu tuyển thực tế.
Cổ phần chưa cấp cho ai thì tính vào tỷ lệ của ai?
Không của ai cả, nhưng vẫn nằm trong tổng số cổ phần khi tính tỷ lệ. Đó là lý do lập quỹ làm giảm phần trăm của mọi người ngay lập tức, dù chưa ai nhận.
Nội dung mang tính tham khảo, không phải tư vấn đầu tư hay tư vấn pháp lý.